Bu yazı AVİM tarafından ilk olarak 4 Kasım 2026'da yayınlanmış İngilizce bir makalenin betimleyici Türkçe çevirisidir.

Giriş: Karadeniz bölgesinde neyle karşı karşıyayız?

Avrupa’nın en doğusundan Karadeniz’e uzanan ve Avrasya’ya kadar genişleyen geniş bölgede, Rusya-Ukrayna savaşının yol açtığı derin istikrarsızlıktan kaynaklanan ciddi güvenlik riskleriyle karşı karşıyayız. Bu geniş bölgenin tam kalbinde yer alan Karadeniz, sadece coğrafi açıdan değil, aynı zamanda güvenlik, enerji ve gıda güvenliği açısından da küresel öneme sahip bir bölge haline gelmiştir. Ukrayna’daki savaş, Rusya’nın askeri varlığının yoğunlaşması, NATO’nun doğu kanadındaki yeni yapısal gelişmeler ve enerji koridorları üzerindeki rekabet, Karadeniz’i küresel güç mücadelesinin ön cephelerinden biri haline getirmiştir. Sonuç olarak, bu bölgede ortaya çıkan her türlü dalgalanma, yalnızca bölge ülkeleri üzerinde değil, aynı zamanda Avrupa ve daha geniş Avrasya coğrafyasındaki güç dengesi üzerinde de doğrudan bir etkiye sahiptir.

Bu bağlamda, Türkiye’nin konumu ayrı bir önem kazanmaktadır. Coğrafi olarak Türkiye, Karadeniz, Akdeniz, Orta Doğu, Kafkasya ve Balkanlar’ın kesişme noktasında yer almaktadır. Bu eşsiz konum, ülkeye değerli bir siyasi ve diplomatik avantaj sağlamaktadır. Nitekim Türkiye, bu avantajı kullanarak dengeli ve tutarlı bir yaklaşım izleyerek, çeşitli güç bloklarıyla eşzamanlı olarak ilişki kurmayı, gerektiğinde kolaylaştırıcı veya arabulucu rolünü üstlenmeyi ve kriz yönetiminde aktif bir katılımcı olarak hareket etmeyi başarmıştır. Bu bağlamda Türkiye, 2014 yılında Rusya’nın Kırım’ı ilhak etmesini kategorik olarak reddetmiştir. Ukrayna’nın egemenliğine, bağımsızlığına, siyasi birliğine ve toprak bütünlüğüne güçlü ve sarsılmaz bir destek verdiğini açıkça belirtmiştir. Aynı zamanda, bir NATO üyesi olmasına ve Avrupa Birliği ile uzun bir müzakere geçmişine sahip olmasına rağmen Türkiye, çoğu NATO müttefiki ve AB üyesinin aksine, bugüne kadar Rusya ile dürüst ve işlevsel bir diyalog sürdürmeyi başarmıştır.

Bu çok yönlü politikanın etkinliği sayesinde Türkiye’nin daha geniş Karadeniz bölgesinde merkezi rolünü sürdürdüğünü söylemek doğru olacaktır. Bu merkezi konum, yalnızca coğrafi bir konumu değil, karar alma süreçlerinde, kolaylaştırma ve arabuluculuk çabalarında ve bölgesel normların şekillendirilmesinde kilit bir rol üstlenme kapasitesini ifade etmektedir. Ayrıca, bu merkezilik, gerektiğinde ortaya çıkan zorlukların üstesinden gelmede öncü bir rol üstlenme yeteneğinin yanı sıra, yeni güvenlik çerçevelerinin geliştirilmesine yön verme kapasitesini de kapsamaktadır.[1]

Böyle bir ortamda, Karadeniz bölgesindeki son gelişmeler, özellikle de kargo gemileri gibi sivil deniz trafiğini hedef alan ve kaynağı belirsiz saldırılar, daha önce güvenlik ortamını belirleyen mevcut düzenlemeleri istikrarsızlaştıran bir durum yaratmıştır.

Karadeniz’de ticari gemilere yönelik, Ukrayna ile Rusya arasında devam eden savaşla bağlantılı olduğu iddia edilen İHA/drone ve diğer saldırılar güvenlik ortamını nasıl etkilemiştir?

Rusya-Ukrayna Savaşı’nın Karadeniz havzasına yayılmasıyla birlikte, son aylarda ticari ve sivil gemileri hedef alan İHA/drone ve füze saldırılarında dramatik bir artış yaşandı. 2026 yılı boyunca, Karadeniz’deki çok sayıda ticari gemi, hava ve deniz drone’larının hedefi oldu. Kayıplara yol açan bazı önemli saldırılar, kronolojik sırayla aşağıda listelenmiştir:

• Mayıs 2026: Ukrayna’nın Odessa Limanı’ndan Türkiye’ye kuru yük taşıyan, Türk mülkiyetinde ve Vanuatu bayraklı bir gemi, 28 Mayıs’ta bir insansız hava aracı tarafından saldırıya uğradı; saldırı sonucunda mürettebatta bulunan iki Türk vatandaşı hafif yaralandı.[2]
• Temmuz 2026: Türk bayraklı kuru yük gemisi Reyhan Sarı, Taman’dan Trabzon’a kömür taşırken bir insansız hava aracı tarafından vuruldu. Türk denizcilik raporlarına göre, mürettebattan bir kişi hayatını kaybetti, üç kişi ise yaralandı.[3]
• Ağustos 2026: Türk mülkiyetindeki sivil gemiler “Yaşar” ve “Nadezhda”nın, 3 Ağustos akşamı Novorossiysk Limanı’ndan ayrıldıktan sonra insansız hava araçları tarafından saldırıya uğradığı ve bu saldırı sonucunda Türk vatandaşları da dahil olmak üzere bir grup mürettebatın yaralandığı bildirildi.[4]
• 5-6 Ekim 2026: Romanya ve Bulgaristan açıklarında arka arkaya insansız hava aracı saldırıları meydana geldi. Ukrayna’dan İtalya’ya tahıl taşıyan Türk bandıralı Royad Mammadov gemisi, Romanya açıklarında vuruldu ve battı (2 ölü). Hemen ardından, Türkiye ile bağlantılı Alfa Watan kargo gemisi, Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgesinde hem hava hem de deniz insansız hava araçları tarafından hedef alındı ve batırıldı.[5]
• Ekim ayının sonlarına doğru, Bulgaristan açıklarınd, Varna kenti yakınlarında, seyir halindeki bir konteyner gemisi, üç deniz insansız hava aracı tarafından vuruldu ve ardından battı.[6] 421 konteyner taşıyan Liberya bayraklı Contshıp Jet gemisi, İsrail’in Hayfa kentinden Romanya’nın Köstence kentine giderken Bulgaristan karasularının  dışındaki Münhasır Ekonomik Bölgesi’nde (MEB) üç insansız deniz hava aracının saldırısına uğradı ve ağır hasar gördü.[7]   

Doğu Gözcüsü (Eastern Sentry) : NATO’nun doğu kanadındaki askeri varlığını güçlendirme kararı 

10 Eylül 2025 tarihinde yapılan Kuzey Atlantik Konseyi toplantısında, Müttefikler, Rus insansız hava araçlarının Polonya hava sahasını ihlal etmesiyle ilgili olarak Polonya’nın 4. Madde istişareleri talebini değerlendirdiler. Ardından, 12 Eylül 2025 tarihinde, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ve Avrupa Müttefik Kuvvetler Yüksek Komutanı (SACEUR) General Alexus G. Grynkewich ortak bir basın toplantısı düzenleyerek, NATO’nun doğu kanadı boyunca hazırlık durumunu güçlendirmeyi amaçlayan ve bir dizi Müttefik varlığının dahil olacağı, hem geleneksel yetenekleri hem de insansız hava araçlarıyla ilgili zorlukları ele almak üzere tasarlanmış unsurlar da dahil olmak üzere yeni teknolojileri içeren Doğu Gözcüsü (Eastern Sentry) adlı askeri faaliyetin başlatıldığını duyurdu.[8] NATO Müttefik Operasyonlar Komutanlığı[9] , Doğu Gözcüsü’nün  görev ve işleyişini şu şekilde tanımlamaktadır:

“Doğu Gözcüsü , NATO’nun tüm doğu kanadı boyunca tetikte olmasını artıran esnek, çok alanlı bir faaliyettir. Müttefikler, Doğu Gözcüsü aracılığıyla NATO’nun caydırıcılık ve savunma kapasitesine ek yetenekler ve varlıklar –örneğin daha fazla avcı uçağı, helikopter, nakliye uçağı, hava savunma sistemi, keşif uçağı ve fırkateyn – katkıda bulunmakta ve bu varlıkların NATO aracılığıyla eşgümünü geliştirmektedir. Ayrıca, Doğu Gözcüsü , Baltık Gözcüsü’nden edinilen deneyimlerden yararlanmakta ve yeni zorlukların üstesinden gelmek için yenilikçi teknolojiler ve taktikler kullanmaktadır.”[10]

Fransa’nın Romanya’ya deniz devriye uçağı konuşlandırması

Kısa süre önce Fransa’nın Atlantique 2 deniz devriye uçaklarını geçici olarak Romanya’ya konuşlandırdığı duyuruldu. Buna göre, Fransız uçaklarının 18 Ekim’de Romanya’daki Mihail Kogălniceanu hava üssünden faaliyete başladığı ve 6 Kasım’a kadar keşif görevlerini sürdürmeleri planlandığı anlaşılmaktadır.[11]   Medya haberlerine göre, Romanya Savunma Bakanlığı, bu konuşlandırmanın amacının “deniz seyrüseferine yönelik tehlikeleri tespit etmek ve Romanya’nın münhasır ekonomik bölgesindeki kritik altyapıyı koruma kapasitesini artırmak” olduğunu duyurmuştur. Bakanlık ayrıca, “NATO ve Fransız Donanması’nın verdiği yanıtın, gemiler, helikopterler ve insansız hava araçlarıyla gerçekleştirilen deniz devriye görevlerinin artırılması da dahil olmak üzere Romanya deniz kuvvetleri tarafından uygulanan tedbirlere katkıda bulunduğunu” vurgulamıştır.[12]Bu konuyla ilgili haberlerde, konuşlandırmanın Romanya’nın talebi üzerine gerçekleştirildiği de belirtilmektedir.[13] Çevrimiçi kaynaklar ayrıca, “24 Ekim’de Bulgaristan’a yaptığı ziyaret sırasında Fransız Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot’un, söz konusu uçağın NATO görevleri kapsamında bölgede faaliyet gösterdiğini belirttiğini” aktarmaktadır.[14] 

Bu bağlamda, Fransız Dışişleri Bakanı’nın 24 Ekim’de Bulgaristan’a yaptığı ziyaret sırasında, Bulgaristan Dışişleri Bakanı Velislava Petrova ile birlikte Varna’daki Deniz Harp Okulu’nu ziyaret ettiğine dair haberlere de dikkat çekmek gerekir. Bulgar Haber Ajansı’nın ziyaretle ilgili haberine göre, iki bakan “Karadeniz bölgesindeki güvenlik ve iki ülke arasındaki stratejik ortaklık bağlamında ikili işbirliğ konularını görüşmüş ve Barrot Varna (Bulgaristan) ve Köstence (Romanya) merkezli bir Karadeniz Deniz Güvenliği Merkezi’nin kurulmasına destek sözü  vermiştir.”[15] Söz konusu  haberde, bahsedilen Merkezle ilgili olarak aşağıdaki ayrıntılar da yer almaktadır:

“Petrova, Varna ve Köstence’den faaliyet gösterecek olan gelecekteki güvenlik platformunun, bölgedeki güvenliğe yönelik Avrupa stratejik yaklaşımının bir parçası olduğunu belirtti. Mayıs ayında göreve başlayan mevcut Bulgar hükümetinin görev süresinin başında, hibrit ve siber tehditlere karşı koyma ile çevre korumasına odaklanan bu konuda Romanya ile bir ortaklık anlaşmasına varıldığını kaydetti.Gelecekteki merkezin nihai projesi, Haziran ayında Lüksemburg’da Romanya Dışişleri Bakanı Oana Toiu tarafından kamuoyuna sunuldu. Toiu, ana hedefin Karadeniz bölgesinin ortak risk analizi kapasitelerini güçlendirmek ve kritik deniz altyapısının korunmasına yardımcı olmak olduğunu belirtti. Aynı ayın başlarında Bulgaristan Cumhurbaşkanı Iliana Iotova, Bulgaristan ve Romanya’nın böyle bir tesisin kurulması için ortak planlar geliştirdiklerini söylemişti... Barrot ayrıca Bulgaristan ile Fransa arasındaki stratejik ortaklık yol haritasının imzalanmasına da değindi ve Paris’in Varna ve Köstence’de Karadeniz Deniz Güvenliği Merkezi’nin kurulmasını destekleyeceğine söz verdi. Bunun, bloğun doğu kanadını hibrit saldırılara karşı koruma niyetini gösteren bir AB projesi olduğunu belirtti. Ona göre, Rusya’nın tırmanan saldırganlığına verilecek tek yanıt Avrupa içindeki dayanışmadır: ülkeler kendi başlarının çaresine bakmak zorunda kalmamalı, her zaman birlikte hareket etmelidir.”[16]

Türkiye, Bulgaristan ve Romanya Savunma Bakanları Toplantısı Sofya’da Gerçekleşti

28 Ekim 2026 tarihinde Türkiye, Bulgaristan ve Romanya’nın Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanları, Sofya’da acil bir üçlü güvenlik toplantısı düzenledi. Toplantıya ilişkin haberlere göre, bu üst düzey toplantı, Rusya-Ukrayna savaşıyla bağlantılı olarak Karadeniz’deki ticari gemilere yönelik insansız hava aracı ve füze saldırılarının hızlı bir şekilde tırmanmasına yanıt olarak kısa sürede organize edildi. Haberlerde, toplantı sonrasında ortak bir bildiri yayınlandığına da değiniliyor. Anadolu Ajansı’nın haberinde yer alan ortak bildirinin önemli bölümlerinden alıntılar şu noktalara işaret ediyor:

• Bakanlar, Karadeniz’deki ticari gemilere yönelik saldırıları “şiddetle kınadılar” ve seyrüsefer özgürlüğü ile deniz güvenliğinin önemini yeniden teyit ettiler. Deniz trafiğindeki aksaklıklar, özellikle Afrika, Orta Doğu ve Asya’nın hassas bölgelerinde küresel tedarik zincirlerini, gıda ve enerji güvenliğini tehdit etmektedir.
• Bakanlar, tüm taraflara Karadeniz’deki ticari gemileri, denizcilik altyapısını ve seyrüsefer özgürlüğünü tehlikeye atabilecek her türlü eylemden kaçınmaları çağrısında bulundular ve  masum denizcilerin hayatını kaybetmesinden duydukları derin üzüntüyü dile getirdiler.
• Tüm tarafları, Karadeniz’deki güvenliği sağlamak, bölgesel istikrarı korumak ve güvenli denizcilik faaliyetlerini kolaylaştırmak amacıyla, Montrö Sözleşmesi ve ilgili uluslararası insani hukuk dahil olmak üzere uluslararası hukuka uymaya çağırdılar.
• Bakanlar, Türkiye, Bulgaristan ve Romanya’nın NATO müttefikleri olarak bölgenin güvenlik ihtiyaçlarının karşılanmasına katkıda bulunduğunu kaydettiler ve caydırıcılık ve savunma alanlarında NATO’nun desteğine teşekkürlerini ilettiler.
• Üç ülke, bu hedeflerin gerçekleştirilmesi amacıyla bilgi ve istihbarat paylaşımını artırmak, deniz durum farkındalığını güçlendirmek ve erken uyarı yeteneklerini geliştirmek için, gerektiğinde NATO ile koordinasyon içinde uygun tedbirler almayı kararlaştırdılar.
• Bakanlar, Karadeniz’deki güvenlik ve istikrarı desteklemek amacıyla üç ülkenin silahlı kuvvetleri arasındaki işbirliği ve koordinasyonun güçlendirilmeye devam edeceğini belirttiler ve bölgesel güvenlik ve istikrara katkıda bulunacak istişareler, bilgi alışverişi ve pratik önlemlerin belirlenmesi süreçlerinin kolaylaştırılacağını ifade ettiler.
• Bakanlar, bir sonraki istişare turunun Ankara ve Bükreş’te gerçekleştirilmesine karar verdiler.[17]

Sonuç

Yaklaşık beş yıldır devam eden Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz’deki güvenlik üzerinde önemli etkileri olduğu şüphesizdir. Türkiye, çatışmanın ilk gününden itibaren Ukrayna’nın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne verdiği açık desteği sürdürmüştür. Bununla birlikte, aynı zamanda Rusya ile açık tuttuğu diyalog kanalları aracılığıyla bölgesel krizlerin tırmanmasını önlemeye de çaba göstermiştir. Yukarıda belirtildiği gibi, Türkiye’nin bu talihsiz çatışmaya son vermek ve barışın tesisine katkıda bulunmak için gösterdiği samimi ve yoğun çabalara rağmen, Karadeniz’deki bir dizi ticari gemi, özellikle son zamanlarda, çatışmaya taraf olan güçlerin saldırısına uğramıştır.  Sürüklenen deniz mayınları, kontrolü kaybedilmiş veya vurulmuş insansız deniz ve hava araçları ile füze enkazlarının varlığı, ciddi bir tehdit oluşturacak düzeye ulaşmış ve kıyı devletleri, özellikle de Türkiye için büyük bir endişe kaynağı haline gelmiştir.

Karadeniz’de en uzun kıyı şeridine sahip kıyı devleti olarak Türkiye, Karadeniz’in güvenliği ve istikrarı bağlamında temel unsur olan 1936 tarihli  Montrö Sözleşmesi’ni uygulamakla yükümlüdür. Rusya-Ukrayna çatışmasının başlangıcından bu yana Türkiye, Montrö Sözleşmesi’nin gerekliliklerini titizlikle yerine getirmiştir; bunu yaparak, en azından denizde savaşın daha geniş bir alana yayılmasını başarıyla engellemiş ve çatışmanın Karadeniz üzerindeki etkisini asgari düzeyde tutmaya hayati bir katkı sağlamıştır. Türkiye, bu konuda elinden gelenin en iyisini yapmış, yasal olarak bağlayıcı uluslararası antlaşmaları katı bir  tarafsızlık ilkesiyle ve hükümlerine tam olarak riayet edecek şekilde uygulamıştır. Rusya-Ukrayna Savaşı’ndan kaynaklanan deniz mayınları tehdidini ortadan kaldırmak ve seyir güvenliğini korumaya yardımcı olmak amacıyla Türkiye, kendi Deniz Kuvvetleri ve deniz havacılık varlıklarını bağımsız olarak görevlendirmiştir. Ayrıca Türkiye, bölgesel sahiplik ilkesine dayalı olarak üç kıyı devleti tarafından oluşturulan Karadeniz Mayınla Mücadele Görev Grubu’nun kurulmasına öncülük etmiştir. Bu çabalara rağmen, Karadeniz’deki sivil ticari gemileri hedef alan saldırılar giderek artmış ve sadece bölgedeki genel deniz güvenliğini değil, aynı zamanda kıyı devletlerinin, özellikle de Türkiye’nin bireysel güvenliğini tehdit eden bir düzeye ulaşmıştır. Kaynağı ne olursa olsun bu saldırılara son vermek giderek daha acil bir hale gelmiştir. Bu nedenle, bireysel güvenlik önlemlerinin ötesinde, Türkiye’nin ortak bir kaderi paylaştığı ve bir ittifak çerçevesinde birleştiği kıyı devletleri arasında daha etkili ve sonuç odaklı bir işbirliğini teşvik etmek hayati önem kazanmıştır. Türkiye, Bulgaristan ve Romanya’nın savunma bakanları ile üst düzey askeri yetkililerinin katıldığı Sofya’daki söz konusu toplantı, bu bağlamda değerlendirilmelidir.

Sivil gemilere yönelik saldırıların ve Karadeniz’de gerginliği her geçen gün tırmandıran eylemlerin kimsenin çıkarına hizmet etmediği unutulmamalıdır. Dahası, bu tür saldırıların bir “bumerang etkisi” yaratarak, nihayetinde bunları başlatan tarafların aleyhine dönmesi ve onlara ciddi, olumsuz sonuçlar doğurması ihtimali giderek artmaktadır. Artık mantıklı düşünmenin, mantıklı hareket etmenin ve hiçbir tarafın mağlup sayılmayacağı adil, müzakere yoluyla varılan bir barış anlaşması imzalanması için çaba göstermenin zamanıdır. Sonuç odaklı girişimleriyle tanınan Türkiye, bu hedefe ulaşma sürecinde arabulucu rolünü üstlenmek için en uygun ülke olarak görünmektedir.

*Resim: Bairdtime, Türkiye Today ve NATO