Ermenistan’da muhalefet rolü ile hareket eden Kilise yönetiminin Paşinyan hükümeti ile gerilimi uzun süredir devam etmektedir. Son gelişmeler doğrultusunda Katolikos Karekin II hakkında bir ceza davası yürütülmektedir ve bu dava dolayısıyla kendisine yurt dışına çıkış yasağı getirilmiştir. Davanın açılma sebebi, Paşinyan yanlısı din adamlarından olan Saroyan’ın önce Karekin II tarafından görevden alınması, akabinde Ermenistan mahkemeleri tarafından görevine iade edilmesi ve bu karara bir tepki olarak Karekin II’nin Saroyan’ı papazlıktan tamamen çıkarmasıdır (defrock). Karekin II, söz konusu kararı ile mahkemenin öngörmüş olduğu çözümü uygun bulmamış ve hukukun bağımsız mahkemelerce işleyişine bir tepki olarak kendi adaletini tesis etmeye çalışmıştır. İhkak-ı hak olarak değerlendirilen bu durum, Katolikos hakkında ceza davasına açılmasına sebebiyet vermiştir.[1] Görüldüğü üzere Katolikos’un Paşinyan karşıtlığı yalnızca muhalefet kimliğine bürünmesine değil, aynı zamanda mahkemelerce verilmiş kararları ve müspet hukuku görmezden gelmesine yol açan tehlikeli bir tavır haline gelmiştir.

Ermenistan’daki muhalefet boşluğunun Kilise yönetimi tarafından doldurulmaya çalışıldığından daha önce defaatle bahsetmiştik. Dikkat çekici olan bir diğer husus, muhalefet boşluğunun doldurulması esnasında Kilise yönetiminde ve din adamlarının yerine getirmesi gereken görevlerde ortaya çıkan boşluktur. Yani Kilise yönetimi politika ile içli dışlı olması (Ermenistan Anayasası ve Kilise Kanunu din ve devlet işlerinin tamamen birbirinden ayrı yürütülmesine amirdir), din işlerinin yürütücüden yoksun hale gelmesine yol açmıştır. Bu durum henüz Karekin II hakkında kesinleşen bir karar olmamasına rağmen böyledir, bu sebeple ceza davasının sonucu beklenirken Apostolik Kilise’de karışıklıklar da devam etmektedir.

Karekin II’nin derdest ceza davası, bu dava sebebiyle konulan yurt dışına çıkış yasağı gibi durumlar, şiddetli açıklamalarına ve toplantılara ara vermesine sebep olmuştur. Katolikosluk görevi için, Paşinyan karşıtı bir cephede muhalefet olmayı tercih etmesi sebebiyle, gerekenleri yerine getiremeyen Karekin II’nin mevkiinden doğan fiili boşluğa dair soru işaretleri oluşmuştur. Bu soru işaretlerinden yararlanmak amacıyla hareket eden bir kişi de Antelyas Katolikosu Aram I’dir.

Bilindiği üzere kendi içtüzüğü ile yönetilen Antelyas Katolikosluğu, diğer hiyerarşik makamların yanında “katolikosluk” sıfatına sahip tek kuruluştur. Yetki alanı oldukça geniş olan ve bu yetki alanında son günlerde daha aktif görünen Antelyas Katolikosu Aram I, bahsi geçen yetki alanında (Lübnan, Suriye, Kıbrıs, Kuveyt ve Körfez Arap ülkeleri, Yunanistan, ABD, İran, Kanada ve Venezuela'da kanonik olmayan kilise yapıları) geniş bir diaspora ağına hitap etmektedir.[2] Paşinyan hükümetinin son dönemine kadar diasporanın Ermenistan iç ve dış politikasındaki etkisi göz önünde bulundurulduğunda Aram I’in Kilise nezdindeki konumu daha iyi anlaşılacaktır. Her ne kadar Eçmiadzin ana kilise ise ve Antelyas Katolikosluğu da Kilise hiyerarşisi sebebiyle Eçimadzin’e bağlı kılınsa da, Aram I’in son gerilimler sebebiyle tarafını net olarak belli etmediği eleştirilerine de rastlamak mümkündür.

Aram I, geçtiğimiz yılın Kasım ayında Paşinyan ile görüşmüş ve Kilise yönetimi ile süregelen gerilim hakkında konuşmuştur.[3] Zamanında bu hususta arabuluculuk yapmak istediğini de ayrıca belirten Aram I[4], bu tavrı nedeniyle Taşnak Partisi’nin “bölücü” nitelemelerinin de odağına girmiştir.[5] Bu gelişmelerden sonra Karekin II hakkında bir ceza davası açılması ve kendisinin aşırı tavırları nedeniyle diaspora desteğinin sorgulanır hale gelmesi, diaspora kanadı ile öne çıkan bir yetki alanını haiz Aram I için bir fırsat doğurmuş gibi görünmektedir. Son zamanlarda Orta Doğu’da yaşanan gerilimler dolayısıyla da aktif bir duruş sergileyen Aram I, devamlı toplantılar düzenlemekte, çeşitli uzmanlarla görüşmekte ve taraflara çağrıda bulunmaktadır.

Aram I’in diaspora yanlısı ve Paşinyan karşıtı tavrı kamuoyunca bilinmektedir. Fakat Ermenistan’da rüzgârın değişen yönü, tarafların karışmasına ve ebedi sanılan desteklerin kesintiye uğramasına sebep olmaktadır. Karekin II’nin fiili yokluğu ve etkisizliği, Aram I için söz konusu pozisyon ya da Ermenilerin ruhani liderliği hususunda bir itici güç olmuştur denilebilir. Henüz Karekin II’nin dava sonucu belli değildir, bununla birlikte Kilise yönetimi bakımından ihtiyaç duyulduğu söylenen reform hakkında da bir gelişme yoktur. Her ne kadar açıkça ifade edilmese de Kilise yönetimi birtakım değişimlere konu olacak gibi görünmektedir. Bu sebeple Aram I’in tüm Ermenilerin ruhani liderliğine yönelik iştahı dikkatle izlenmelidir.  

*Görsel: Asbarez