Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, 25 Mart 2026 tarihinde köle ticareti ve Afrika kökenli insanların ırk temelli köleleştirilmesini insanlığa karşı işlenmiş en ağır suç olarak tanımlayan A/RES/80/250 sayılı kararı kabul etmiştir. Gana öncülüğünde hazırlanan karar, 123 ülkenin kabul oyuyla geçmiştir. ABD, İsrail ve Arjantin karara karşı oy kullanırken 52 ülke çekimser kalmıştır. [1] Karar, köle ticaretinin tarihsel sonuçlarının tanınmasının yanı sıra bu geçmişin günümüzdeki etkilerinin giderilmesi için de çağrıda bulunmaktadır. Özellikle resmi özür, maddi tazminat, kültürel eserlerin iadesi ve tarihsel zararların telafi edilmesi gibi konular kararın temel başlıkları arasındadır.[2]

Karar, uluslararası toplumun tarihsel suçlarla yüzleşme konusundaki yaklaşımını yeniden gündeme getirmiştir. Yüzyıllar boyunca devam eden transatlantik köle ticareti, milyonlarca Afrikalı insanın zorla yaşadıkları topraklardan koparılarak Amerika kıtasına götürülmesine yol açmıştır. İngiltere, Fransa, Hollanda, Portekiz ve İspanya, transatlantik köle ticaretini sürdüren başlıca Avrupa devletleri arasındaydı. Köle ticaretinden elde edilen ekonomik kazançlar, Avrupa’nın ve Amerika kıtasındaki sömürge ekonomilerinin gelişmesinde etkili olmuştur. Bu sistemin sonuçları ise köleliğin kaldırılmasından sonra da ortadan kalkmamıştır. Afrika kökenli topluluklar uzun yıllar ayrımcılık, ekonomik eşitsizlik ve toplumsal dışlanmayla karşı karşıya kalmıştır.

BM Genel Kurulu’nun kabul ettiği karar, bu tarihsel geçmişin yalnızca hatırlanmasını değil, ortaya çıkardığı sonuçlarla yüzleşilmesini de istemektedir. Kararın sekizinci maddesi, üye devletleri tarihsel zararların giderilmesi konusunda iyi niyetli bir diyaloğa çağırmaktadır. Bu diyalog kapsamında resmi özür, tazminat, iade ve rehabilitasyon gibi yöntemler sıralanmaktadır.[3] Dolayısıyla karar, tarihsel sorumluluğun kabulünü günümüzde atılması gereken adımlarla ilişkilendirmektedir.

Kararın oy çoğunluğuyla kabul edilmesi, söz konusu sorumlulukların kabul edildiği anlamına gelmemektedir. Oylama sonuçları incelendiğinde, köle ticaretinde tarihsel rolü bulunan İngiltere, Fransa, Hollanda, Belçika ve Almanya gibi Avrupa ülkelerinin karara destek vermek yerine çekimser kaldığı görülmektedir. Bu ülkelerin çekimser kalma gerekçeleri birbirinden farklı olabilir. Ancak ortaya çıkan tablo, tarihsel suçların tanınması ve bu suçların sonuçlarının giderilmesi konusunda uluslararası toplumda ortak bir yaklaşım bulunmadığını göstermektedir.

Köle ticareti konusunda ortaya çıkan bu tartışma ilgili devletlerin tarihsel olaylara yaklaşımında tutarlılıklar sorununu gündeme getirmektedir. Bu devletlerin üçüncü taraflara yönelik tarihsel iddiaların uluslararası alanda tanınması yönünde tutum alırken kendi tarihlerindeki olaylar ve bu olaylardan doğan sorumluluklar gündeme geldiğinde aynı yaklaşımı sergilemedikleri görülmektedir. Bu durum, tarihin siyasi amaçlarla tahrik edilmesi sorununu beraberinde getirmektedir.

Başka ülkelerin geçmişine ilişkin çarpıtılmış tarihsel iddiaların tanınmasını savunan devletlerin, kendi tarihlerindeki tescilli olaylar ve sorumluluklar gündeme geldiğinde sergiledikleri tutum ibret vericidir.

Bu tartışmanın bir başka boyutu da özür ve tazminat meselesidir. İngiltere Başbakanı Andy Burnham, Ekim 2026 sonunda yaptığı açıklamada ülkesinin köle ticaretindeki rolü nedeniyle resmi özür taleplerini dinlemeye açık olduğunu, ancak mali tazminatı desteklemediğini belirtmiştir.[4] Kral III. Charles ise 3 Kasım 2026 tarihinde Antigua ve Barbuda’da düzenlenen Commonwealth Hükümet Başkanları Toplantısı’nın açılışında yaptığı konuşmada transatlantik köle ticaretini tarihin utanç verici bir dönemi olarak nitelendirmiş ve yaşananlar karşısında derin üzüntü duyduğunu ifade etmiştir. Ancak Kral’ın konuşmasında resmi bir özür yer almamıştır.[5] Açıklamalar, tarihsel sorumluluğun kabulü ile bu sorumluluğun gerektirdiği adımların atılması arasında hala önemli bir mesafe bulunduğunu göstermektedir.

Sonuç olarak, BM Genel Kurulu’nun köle ticaretine ilişkin kararı, tarihsel haksızlıkların tanınması ve telafisi yönünde önemli bir siyasi adımdır. Ancak tarihsel sorumluluk konusu yalnızca belirli ülkelere ve siyaseten istismara yönelik olmamalı, bu konuda suçlamada bulunanlar geçmişte yaşanan olaylara ilişkin tutumlarında tutarlı olmalıdır. Başka ülkelerin tarihsel geçmişine ilişkin iddiaların tanınmasını savunan devletler, kendi tarihlerindeki uygulamalar ve bunların sonuçları gündeme geldiğinde de aynı açıklığı gösterebilmelidir.