Azerbaycan’ın Karabağ bölgesinde işgal edilen topraklar üzerinde egemenlik sağlamasının ardından Karabağ’daki Ermeni nüfusun akıbeti söz konusu dönemde basını çokça meşgul etmiştir. Ermenistan ve Azerbaycan’ın resmi makamlarından gelen açıklamalar, nüfusun niceliği ile ilgili soru işaretleri yaratırken, bu karmaşık durum günümüzde hala çözülebilmiş değildir.

2023 yılında Azerbaycan’ın işgal altındaki toprakları bünyesine katmak amacıyla gerçekleştirdiği harekâtlar sonucunda birçok Karabağ Ermenisi kendi iradeleriyle ile Ermenistan’a gitmiş, orada ikamete devam eden son grup da yine kendi iradeleri ile geçtiğimiz günlerde Ermenistan’a nakledilmiştir.[1] Bu süreçte her iki tarafın yetkililerince yapılan açıklamalar, Ermeni nüfusun Karabağ’da kalma seçeneğinin olduğu, buna rağmen ikamet eden bütün Ermenilerin Ermenistan’a gittiği durumunu açıkça ortaya koymaktadır. Hatta seçim gezisi sırasında Karabağ’dan nakledilen bir Ermeni ile münakaşa yaşayan Paşinyan Karabağ’ı kaybetmekle suçlanmış, bu iddiaya cevaben Karabağlı Ermenilerin hâlihazırda ikamet ettikleri yerde kalabilmeleri için hazineden büyük bir ödenek ayrılmış olmasına rağmen kendilerinin istekleri doğrultusunda Ermenistan’a nakledildiklerini ifade etmiştir.[2]

Harekât esnasında ve sonrasında Karabağ’dan Ermenistan’a nakledilip vatandaşlık alan kişi sayısının Ermenistan İçişleri Bakanı tarafından açıklanmasına müteakiben bazı belirsizlikler tekrar su yüzüne çıkmıştır. Belirsizliklerin temel sebebi, 2023 yılında yetkililer tarafından Karabağ’daki Ermeni nüfusunun takribi 120.000 olarak açıklanmasıdır.[3] Geçtiğimiz günlerde Ermenistan İçişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada ise tam olarak 34.576 Karabağlı Ermeni’nin Ermenistan vatandaşlığı aldığı belirtilmiştir.[4] Yine resmi Ermenistan makamlarınca yapılan açıklamalar doğrultusunda, daha önce de ifade edildiği üzere, Karabağ’da ikamet eden son Ermenilerin de nakli ile artık bölgede Ermeni nüfusu kalmamıştır. Hal böyleyken işgal döneminde Karabağ’da yaşayan ve Ermenistan vatandaşlığı da almayan yaklaşık 80.000 Ermeninin günümüzde nerede, hangi devletin tabiiyetinde olduğu akıllarda soru işareti yaratmaktadır.

Süreç boyunca ikili ilişkilerin ivme kazandığı son döneme kadar Ermenistan yetkilileri ve Azerbaycan ile barış sürecine karşıt tavırda olduğu bilinen bazı gruplar tarafından birbiriyle çelişen açıklamalar yapıldığı bilinmektedir. Fakat Karabağ’da ikamet ettiği iddia edilen yaklaşık 80.000 kişinin günümüzdeki durumu, resmi ya da resmi olmayan açıklama vasıtasıyla açıklığa kavuşturulamamıştır. Günümüzde 120.000 kişinin harekâttan evvel Karabağ’da yaşadığı iddiası resmi makamlarca yalanlanmamış, bu iddia varlığını sürdürürken konu ile ilgili gerçekle uyumlu başka açıklamalar yapılmaya devam edilmiştir. Ermenistan makamları, geri kalan 80.000 Ermeninin nerede olduğu ile ilgili tatmin edici bir yanıt sunamamış, kamuoyu bu hususta süregelen aydınlatılmamıştır.

Karabağ’daki Ermenilerin nakil süreci tarafların karşılıklı iletişim ve anlayışları ile şekillenmiş, hukuka uygun ve şeffaf bir süreçtir. Bu hususta kamuoyunun Ermenistan makamlarınca aydınlatılması ve dolaşımdaki iddia bakımından yaklaşık 80.000 Ermeninin günümüzde nerede olduğunun açıklanması yararlı olacaktır.       

*Görsel: Azatutyun Radiokayan