Azerbaycan’ın İkinci Karabağ Savaşı zaferi sonrasında Ermenistan işgali altında bulunan bölgeler üzerinde meşru hâkimiyetin sağlanması için operasyonlar yapılmıştır. 2023’te gerçekleşen son operasyon ile Karabağ bölgesinde Azerbaycan hâkimiyeti fiilen tesis edilmiştir. Bu süreç, göç eden Karabağ’daki Ermeniler ile ilgili tartışmaları da beraberinde getirmiştir.

Karabağ’daki Ermenilerin göçe zorlandığına dair asılsız iddialar, Ermenistan yetkililerinin açıklamalarıyla uyuşmamaktadır. Bu kişilerin bulundukları yerlerde ikamete devam etmeleri için Ermenistan hazinesinden büyük bir bütçe ayrılmış[1], fakat isteksizlik sonucu hem Azerbaycan hem de Ermenistan askerlerinin kontrolü ve titiz çalışması ile Karabağ’daki Ermeniler, Ermenistan’a göç etmiştir. Naklin gerçekleşmesi sonrasında ise bu sefer göç eden kişilerin sayısı hakkında birbirini desteklemeyen beyanlarda bulunulmaya başlanmıştır.

2023 yılında operasyon ve sonrasında Ermenistan yetkilileri Karabağ’daki Ermeni sayısının 120.000 olduğuna dair bir açıklamada bulunmuştur.[2] O zamandan günümüze kadar yapılan hiçbir açıklama ve beyan, bu sayının gerçeği yansıttığı iddiasına somut bir delil olamamıştır. Örneğin, 23 Mart 2026 tarihinde Ermenistan İçişleri Bakanı yaptığı bir açıklama ile Karabağ’dan gelen 34.576 kişinin Ermenistan vatandaşı olduğunu belirtmiştir.[3] 13 Ekim 2026’da ise İçişleri Bakan Yardımcısı Karabağ’dan gelen 53.000 kişinin vatandaşlık başvurusunda bulunduğunu ve bunlardan 45.000’inin vatandaşlığa kabul edildiğini ifade etmiştir.[4]

Görüldüğü üzere yetkililer tarafından 2026 senesinde yapılan açıklamalar, 2023 senesinde Karabağ’da 120.000 Ermeninin bulunduğu iddiasını desteklememektedir. Bununla birlikte, yetkililer açıklamaları arasındaki bu tutarsızlığa veya (120.000 kişiden 45.000’inin Ermenistan vatandaşlığı aldığı düşünüldüğünde) kalan 75.000 kişinin akıbetine dair tatmin edici herhangi bir yanıt da sunamamaktadırlar.

Öte yandan, Karabağ’daki Ermeni nüfusun niceliğine ilişkin tartışmaların yalnızca açıklanan sayılar üzerinden değil, bu sayıların hangi koşullarda ve hangi kaynaklara dayanılarak elde edildiği üzerinden de yürütülmesi gerekmektedir. Ermenistan makamlarının nüfus, göç ve vatandaşlık konularında düzenli ve birbiriyle uyumlu veriler paylaşması; mevcut belirsizliklerin giderilmesi açısından önemlidir. Özellikle 2023 yılında açıklanan nüfus tahmini ile sonraki yıllarda bildirilen vatandaşlık istatistikleri arasındaki ilişkinin açıklığa kavuşturulması, meselenin siyasi değerlendirmelerden bağımsız olarak incelenmesini beraberinde getirecektir.

Sonuç olarak, Karabağ’dan Ermenistan’a gerçekleşen göçün kapsamı ve bölgedeki Ermeni nüfusun gerçek sayısı, Ermenistanlı yetkililerin açıklamaları temelinde yeniden ve dikkatle değerlendirilmesi gereken önemli bir meseledir. Farklı tarihlerde açıklanan vatandaşlık başvurusu ve vatandaşlığa kabul verileri, 2023 yılında ileri sürülen 120.000 kişilik nüfus iddiası ile uyuşmamaktadır. Bu nedenle, açıklamalar arasındaki sayısal farklılıkların sebebinin açıklanması ve ortaya çıkan boşluğa dair tatmin edici bir neden sunulması gerekmektedir. Bu hususta gösterilecek ihtimam, şeffaflık ve meselenin siyasi söylemlerden ziyade doğrulanabilir veriler ve bağımsız kaynaklar ışığında ele alınması bölgedeki gelişmelerin sağlıklı biçimde değerlendirilmesine, Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki ilişkilerde karşılıklı güvenin geliştirilmesine ve Ermeni kaynaklarının verilerinin güvenilirliğine katkı sağlayacaktır.

*Görsel: Azatutyun Radiokayan