Nikol Paşinyan’ın Eylül 2026’daki New York ziyareti, BM Genel Kurulu konuşmasının ötesinde, Ermeni diasporası ile Erivan yönetimi arasındaki yapısal gerilimi yeniden görünür kılmıştır. Harut Sassounian’ın The California Courier ve Armenian Weekly’de yayımlanan “Paşinyan New York’a BM’de Konuşmak İçin mi Geldi, Yoksa Ermeni Üniversite Öğrencilerini Bölmek İçin mi?” (İng. “Did Pashinyan Come to NY to Address the UN or Split Up Armenian University Students?”) başlıklı yazısı, bu gerilimin somut bir örneğini sunmaktadır. Sassounian’a göre Paşinyan, geniş Ermeni toplumuyla açık bir diyalog yerine All-Armenian Student Association (All-ASA) üyesi sınırlı sayıda öğrenciyle kapalı bir görüşme gerçekleştirmiş; bu da diaspora’yı bölmeye yönelik seçici bir girişim olarak yorumlanmıştır. Yazının temel iddiası, diaspora-yönetim ayrılığının azalmak bir yana, karşıtlık fikrini derinleştiği yönündedir.

Sassounian’ın aktardığına göre, 23 Eylül 2026 tarihinde New York’ta gerçekleştirilen görüşme “bir avuç” Ermeni-Amerikan üniversite öğrencisiyle sınırlı tutulmuştur[1]. Resmî açıklamalarda Başbakan’ın Gerçek Ermenistan (İng. “Real Armenia”) doktrinini sunduğu belirtilmekle birlikte, Sassounian görüşmenin All-ASA’nın “apolitik” kalma ilkesini ihlâl ettiğini, şube liderlerinin yeterince bilgilendirilmediğini ve danışılmadığını vurgulamaktadır. Sonuç olarak Eastern Region Deputy Director Tamara G. Nahapetyan istifa etmiş, en az bir başka yönetim kurulu üyesi de ayrılmış ve en az üç ASA şubesi görüşmeden mesafe koyan açıklamalar yayımlamıştır. Nahapetyan’ın “Apolitik All-ASA Siyasileşiyor” (İng. “The ‘Apolitical’ All-ASA Enters Political Territory”) başlıklı açıklamasında dile getirilen temel çelişki, diaspora’nın bir yandan siyasetten uzak tutulması, diğer yandan hükümet mesajlarının hedef kitlesi olarak kullanılmasıdır[2].

Sassounian, bu gelişmeyi daha geniş bir yabancılaştırma sürecinin parçası olarak konumlandırmaktadır. 2018 sonrasında Diaspora Bakanlığı’nın kapatılması, diaspora yardımlarına yönelik söylemler, seçim süreçlerinde diaspora Ermenilerinin oy kullanmasının kısıtlanması, vatandaşlık süreçlerinin zorlaştırılması ve “Real Armenia” söyleminin geleneksel diaspora önceliklerinden (Artsakh, soykırım hafızası ve tarihi semboller) uzaklaşması gibi adımlar bu çerçevede sıralanmaktadır. New York’taki sınırlı öğrenci buluşması, bu yaklaşımın genç nesle taşınması olarak değerlendirilmektedir.

All-ASA’nın Örgütsel Konumu ve ARF Bağlantıları

All-ASA, 2003 yılından bu yana ABD ve uluslararası ölçekte Ermeni öğrenci derneklerini bir araya getiren bağımsız bir çatı örgüt olarak faaliyet göstermektedir. Ancak diaspora ekosistemindeki konumu, tamamen siyaset dışı bir yapı olarak tanımlanmasını güçleştiren bağlar taşımaktadır. ANCA’nın 12 Şubat 2016 tarihli duyurusunda, All-ASA’nın “İnkârın Lekesi” (İng. “Stain of Denial”) sessiz protestosunun Ermeni Gençlik Federasyonu (İng. Armenian Youth Federation (AYF)) ve Ermeni Devrimci Federasyonu (İng. Armenian Revolutionary Federation (ARF)) “Shant” Student Association ile ortak düzenlendiği belirtilmektedir[3]. AYF, ARF’nin resmi gençlik koludur. Benzer şekilde, Horizon Weekly’de yer alan ARF Bureau Office of Youth Affairs’in “Armenian Students for Artsakh” araştırma çağrısı, ARF’nin öğrenci potansiyelini ulusal meselelere kanalize etme çabasının bir örneğidir[4].

All-ASA’nın geleneksel diaspora savunuculuk ağlarıyla örtüşen faaliyet geçmişi, Paşinyan hükümetiyle kurulan doğrudan temasın örgüt içinde neden ciddi bir kırılma yarattığını açıklamaktadır. Sassounian’ın işaret ettiği üzere, bireysel üyeler siyasi görüşlerinde özgürdür; ancak çatı örgütün siyasi bir aktöre dönüştürülmesi, genç kuşak liderliğinin geleceği açısından sorunlu görülmektedir.

“Apolitik” İddiası ve “Artsakh” Meselesi: Temel Bir Çelişki

All-ASA ve benzeri örgütlerin “apolitik” kalma iddiası, özellikle “Artsakh” meselesi söz konusu olduğunda ciddi bir sorgulamaya açıktır. “Artsakh”ı savunan, 2020 ve 2023 yenilgilerini kabul etmeyen, bölgenin geri dönüşünü veya uluslararası statüsünü talep eden bir tutum, tanımı gereği siyasi bir pozisyondur. Bu yaklaşım; toprak iddialarını, tarihsel anlatıları, mevcut Ermenistan hükümetinin dış politika tercihlerini ve bölgesel gerçeklikleri doğrudan sorgulamaktadır. Dolayısıyla “apolitik” etiketi, bu tür bir savunuculukla birlikte sürdürüldüğünde kavramsal bir tutarsızlık yaratmaktadır.

All-ASA’nın faaliyet geçmişi de bu çelişkiyi desteklemektedir. Örgütün ARF “Shant” ve AYF ile ortaklaşa düzenlediği protestolar, “Artsakh” odaklı araştırma çağrıları ve dayanışma açıklamaları, belirli bir siyasal çizgiye işaret etmektedir. ARF ve ANCA ağları, “Artsakh” meselesinde Paşinyan hükümetinin “Gerçek Ermenistan” yaklaşımına karşı net bir muhalefet sergilemektedir. Bu bağlamda, All-ASA’nın “apolitik” kalma iddiası, örgüt içi çoğulculuğu koruma çabası olarak anlaşılabilir; ancak “Artsakh”ı savunan ve yenilgiyi kabul etmeyen bir kesimin aynı çatı altında siyasi olarak nötr kalması fiilen mümkün görünmemektedir. Bu durum, New York görüşmesinde ortaya çıkan iç bölünmeyi de açıklamaktadır: Bir kısım öğrenci ve yönetici, hükümetle teması “apolitik” ilkenin ihlâli olarak görürken, asıl gerilim daha derin bir siyasal ayrışmadan kaynaklanmaktadır.

Analitik Çerçeve: İki Farklı Siyasal Proje

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın New York temasları iki farklı siyasal projenin çatışmasını yansıtmaktadır. Erivan yönetimi, 2020 sonrası ve özellikle 2025 Vaşington zirvesi sonrasında bölgesel normalleşmeyi (Türkiye ve Azerbaycan ile) merkeze alan bir “Gerçek Ermenistan” paradigmasını benimsemiştir. Bu yaklaşım, egemenlik, toprak bütünlüğü ve ekonomik bağlantısallık önceliklerini öne çıkarmaktadır. Diaspora’nın militan-radikal kesimi ise, özellikle ARF ve ANCA çizgisindeki çevreler, tarihsel hafıza, “Artsakh”ın geri dönüş hakkı ve uzun vadeli ulusal iddiaları korumaya devam etmektedir. Sassounian’ın yazısı, bu paradigmalar arasındaki uyumsuzluğun daha da görünür hale geldiğini belgelemektedir.

Sonuç olarak, Sassounian’ın yazısında belirtilen New York görüşmesi ve All-ASA içindeki istifa ile mesafe koyma dalgası, diaspora-Ermenistan yönetimi geriliminin somut biçimde sürdüğünü göstermektedir. All-ASA’nın “apolitik” kalma iddiası ile ARF bağlantılı faaliyet geçmişi arasındaki gerilim, bu sürecin örgüt düzeyindeki yansımasıdır. Normalleşme yanlısı bir perspektiften bakıldığında, bölgesel barışın başarısı yalnızca diplomatik ilerlemelere değil, aynı zamanda diaspora ile yönetim arasındaki diyaloğun daha kapsayıcı, şeffaf ve eleştiriye açık hale getirilmesine de bağlıdır. Seçici temaslar yerine kurumsal ve çoğulcu mekanizmaların güçlendirilmesi, hem Ermenistan’ın bölgesel konumunu hem de diaspora’nın uzun vadeli katkı kapasitesini destekleyebilir.

*Fotoğraf: The California Courier