Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), son yıllarda Avrasya jeopolitiğinde giderek daha fazla dikkat çeken bölgesel yapılardan biri haline gelmiştir. Bir dönem ağırlıklı olarak ortak tarih, dil ve kültür temelinde değerlendirilen teşkilat, bugün ulaştırma koridorlarından dijital dönüşüme, enerji güvenliğinden ekonomik bağlantısallığa kadar uzanan geniş bir gündeme sahiptir. TDT’nin gelişmesindeki değişim yalnızca üye devletlerin teşkilata verdiği önemle sınırlı değildir. Dikkat çekici bir gelişme, farklı küresel ve bölgesel aktörlerin de TDT’yi kendi stratejik hesaplarının bir parçası olarak değerlendirmeye başlamasıdır.

Bu değişimin arkasında öncelikle Avrasya’da yaşanan dönüşüm bulunmaktadır. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ardından bölgesel ticaret ve ulaştırma ağları yeniden şekillenmeye başlamış, Avrupa ile Asya arasındaki bağlantılarda alternatif güzergahlara duyulan ihtiyaç artmıştır. Bu süreçte Türkiye, Azerbaycan ve Orta Asya ülkelerini birbirine bağlayan Orta Koridor’un önemi daha görünür hale gelmiştir. Hazar Denizi üzerinden geçen ve Çin’den Avrupa’ya uzanan bu güzergah yalnızca ekonomik bir proje değil, aynı zamanda Türk devletleri arasındaki iş birliğini güçlendiren stratejik bir bağlantı hattı olarak öne çıkmaktadır.[1]TDT’nin son yıllarda ulaştırma, lojistik ve ticaret alanlarında yürüttüğü çalışmalar da bu çerçevede değerlendirilebilir.

Mayıs 2026’da Kazakistan’ın Türkistan kentinde düzenlenen Gayriresmi TDT Zirvesi, teşkilatın değişen gündemini göstermesi açısından dikkat çekicidir. Zirvede yapay zeka, dijital dönüşüm, ulaştırma ağları, enerji iş birliği ve bölgesel bağlantısallık gibi konular ele alınmıştır.[2] Bu durum, teşkilatın faaliyet alanının kültürel iş birliğinin ötesine geçtiğini göstermektedir. Bugün TDT, ortak kimliğin korunmasına yönelik girişimlerini sürdürürken aynı zamanda üyeleri arasında ekonomik ve teknolojik iş birliğini artırmaya çalışan kurumsal bir platform niteliği de kazanmaktadır.

Türkiye bu sürecin önemli aktörlerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Ankara’nın TDT yaklaşımı incelendiğinde önceliğin ideolojik bir birlik oluşturmak değil, Türk devletleri arasındaki bağlantısallığı güçlendirmek olduğu görülmektedir. Türkiye’nin son yıllarda Orta Koridor’a verdiği önem, Azerbaycan ile geliştirilen stratejik ortaklık ve Orta Asya ülkeleriyle derinleşen çok yönlü ilişkiler bu yaklaşımın somut örnekleri arasında yer almaktadır. Bunun yanında ortak alfabe çalışmaları, eğitim alanındaki iş birlikleri ve dijital dönüşüm projeleri de Türkiye’nin teşkilata yönelik uzun vadeli vizyonunun parçaları olarak değerlendirilebilir. Türkiye’nin yaklaşımı, farklı dış politika önceliklerine sahip Türk devletleri arasında ortak hareket alanlarını genişletmek ve kurumsal iş birliğini derinleştirmek olarak yorumlanabilir.

TDT’nin uluslararası görünürlüğünün artmasının en önemli göstergesi ise dış aktörlerin teşkilata yönelik yaklaşımlarında gözlemlenmektedir. Son dönemde ABD merkezli çeşitli değerlendirmelerde Washington’un Türk devletleriyle daha yakın ilişkiler geliştirmesi gerektiği yönünde görüşler öne çıkmıştır. Bu değerlendirmelerde TDT’nin sahip olduğu enerji kaynakları, kritik mineraller, ulaştırma koridorları ve stratejik coğrafi konum dikkat çekmektedir.[3] Özellikle Orta Asya’nın küresel tedarik zincirleri açısından artan önemi, Türk devletlerini yalnızca bölgesel değil, küresel ölçekte de daha görünür hale getirmektedir. Bu nedenle TDT artık yalnızca üye ülkelerin oluşturduğu bir iş birliği platformu olarak değil, Avrasya’daki güç dengelerini etkileyebilecek bir yapı olarak değerlendirilmeye başlanmıştır.

Benzer şekilde Rusya’da da Türk dünyasındaki entegrasyon eğilimlerinin daha yakından takip edildiği görülmektedir. Moskova açısından Orta Asya, uzun yıllardır özel önem verilen bir nüfuz alanı olmuştur. Ancak son yıllarda Türk devletleri arasında artan koordinasyon, ortak projeler ve kurumsal iş birliği girişimleri Rus uzmanlar tarafından dikkatle izlenmektedir.[4] Buradaki mesele yalnızca Türkiye’nin bölgedeki etkisinin artması değildir. Asıl dikkat çeken unsur Orta Asya devletlerinin kendi aralarındaki iş birliğini geliştirmeye başlaması ve bunu kurumsal bir çerçeveye oturtma çabalarıdır. Bu gelişmeler, Türk dünyasına ilişkin değerlendirmelerin giderek daha fazla jeopolitik sonuçlar üzerinden yapılmaya başlandığını göstermektedir.

AVİM tarafından yayımlanan değerlendirmelerde de Türk dünyasındaki entegrasyon eğilimlerinin bölgesel güç dengeleri üzerindeki etkilerine dikkat çekilmekte; Rusya, Çin ve İran gibi aktörlerin bu süreci yakından izlediği vurgulanmaktadır.[5]

Avrupa Birliği’nin (AB) Orta Asya’ya yönelik artan ilgisinin dikkat çekici örneklerinden biri Nisan 2025’te Semerkant’ta düzenlenen ilk AB-Orta Asya Zirvesi olmuştur. Yapılan zirvede ulaştırma, enerji, kritik mineraller ve dijital bağlantısallık alanlarında işbirliğinden bahsedilmiş ve taraflar ilişkilerini stratejik ortaklık seviyesine yükseltme hedefleri belirlemişlerdir.[6] Ancak zirve formatı incelendiğinde, bölgenin, TDT çerçevesinde gelişen işbirliği mekanizmalarından bağımsız bir yaklaşımla ele alınması AB’nin bölgeyle ilişkilerini doğrudan ikili ve kendi kurumsal çerçevesi üzerinden geliştirmeyi tercih ettiğini göstermektedir. Türk dünyasının kurumsal çerçevesini oluşturan TDT’nin süreçte herhangi bir rol üstlenmemesi ve ortak bildiride bu yapıya yer verilmemesi Türk dünyasının teşvik etmeye çalıştığı bütünleşme anlayışıyla örtüşmemektedir. Türkiye’nin bölgenin Avrupa ile bağlantısındaki jeostatejik rolü ve TDT içerisindeki konumu göz önüne alındığında, Semerkant’ta ortaya çıkan çerçeve Türkiye’nin bölgesel vizyonuyla ayrışmaktadır. Semerkand Zirvesi, Avrupa’nın vadettiği 10 milyar avroluk yatırım paketiyle ortaya koyduğu kapasite üzerinden Orta Asya ülkelerini kendi tarafına dahil etme çabasını açıkça yansıtmaktadır.

Gelişmeler, teşkilatın uluslararası sistemdeki görünürlüğünün belirgin biçimde arttığını göstermektedir. Bir bölgesel örgütün önemini ölçmenin yollarından biri, diğer aktörlerin o örgüte ne kadar dikkat ettiğine bakmaktır. Bugün ABD’nin TDT ile daha yakın ilişkiler kurulmasını tartışması, Rusya’nın Türk dünyasındaki entegrasyonu yakından izlemesi ve AB’nin Orta Asya’ya yönelik stratejik girişimlerini yoğunlaştırması teşkilatın yeni bir aşamaya geçtiğine işaret etmektedir. Ancak söz konusu gelişmeler farklı aktörlerin bölgeye yönelik öncelik ve yaklaşımlarının birbirinden ayrıştığını göstermektedir. ABD açısından TDT Avrasya’da yeni iş birliği imkanları sunan bir ortak olarak görülmeye başlanırken, Rusya gelişmeleri daha çok bölgesel nüfuz dengeleri açısından değerlendirmektedir. AB ise Orta Asya ile ilişkilerini derinleştirmeye çalışmakla birlikte, bunu Türk dünyasının kurumsal bütünleşmesini köstekleyen bir çerçevede yürütmektedir.

Sonuç olarak TDT’nin artan görünürlüğü, üye devletlerin attığı adımların ötesine geçen ve değişen uluslararası koşullar tarafından da şekillenen bir sürecin sonucudur. Avrasya’da ticaret yollarının yeniden şekillendiği, enerji ve ulaştırma güvenliğinin daha fazla önem kazandığı bir dönemde Türk devletleri arasındaki iş birliği daha görünür hale gelmiştir. Bugün TDT’nin geleceğine ilişkin farklı değerlendirmeler yapılabilir, ancak teşkilatın artık yalnızca Türk dünyasının kendi içinde konuştuğu bir platform olmadığı açıktır. ABD, Rusya ve AB’nin bölgeye yönelik yaklaşımları da TDT’nin Avrasya jeopolitiğinde giderek daha fazla dikkate alınan bir yapı haline geldiğini göstermektedir.

*Resim: EkoAvrasya